Kimya alanında, herhangi bir maddenin test edilen ortamda varlığını gösteren ayıraca indikatör denir. Bunlara asit-baz indikatörü de denmektedir.
Renksiz reaktiflerden renksiz ürünlerin meydana gelmesi söz konusu olduğunda; ortama ilave edilerek renk değişiminden istifade edilerek reaksiyonun tamamlanıp tamamlanmadığının tespit edilmesi amacıyla kullanılan organik renklendiriciler.
Bu İndikatörler zayıf asit yada zayıf bazdırlar. Genelde indikatörler HIn sembolü ile gösterilirler. Kango kırmızısına örnek verecek olursak, Kango kırmızısı HIn formülündeyken mavi renge dönüşürken, In- formülünde kırmızı renge dönüşmektedir. Bir çözeltinin içerisine asit bırakılırsa sudaki hidrojen miktarı artar. Buda dengenin girenler yönünde seyretmesine sebep olur. Kango kırmızısı örneğinde olduğu gibi bu bileşenin HIn formunda ki rengi kırmızı olduğu için kırmızı renge bürünür. Baz girerse denge ürünler formuna kayar, yine kango kırmızısından örnek verecek olursak kango kırmızısının In- formundaki rengi mavi olduğu için mavi renge bürünmektedir.
Nasıl çalışır?
Asit Baz belirteçleri zayıf asit veya zayıf bazdırlar. İndikatörler genelde HIn veya InOH sembolleri ile gösterilirler. Bu indikatörlerin ayrışma tepkimeleri ise şu şekilde gerçekleşir;
Bir çözeltinin içerisine asit bırakıldığı zaman, sudaki hidrojen (H+) iyonu miktarını artar. Bu da çözeltideki hidrojen derişimini artırır. Le Chatelier ilkesine göre yukarıdaki reaksiyonda hidrojen iyonu derişimi arttığından dolayı denge, girenler yönüne yani HIn yönüne kayar. Bu da HIn derişimini arttırır. Metil kırmızısı örneğini verecek olursak, bu indikatörün HIn formundaki renginin kırmızı olmasın-dan dolayı rengi kırmızıya dönüşür. Aynı şekilde çözeltiye baz eklenirse çözeltideki hidrojen iyonu derişimi azalır. Denge ürünler yönüne kayar, hidrojen iyonu ve In- derişimi artar. Yine metil kırmızısı örneğini verecek olursak, metil kırmızısının In- formundaki renginin sarı olmasından dolayı çözelti sarıya dönüşür.
Uygulama
pH belirteçleri titrasyon adı verilen deneylerde kullanılır. Bu deneylerde bir asidin veya bazın pH değeri ölçülür. Her indikatörün kendine has hazırlanma şekilleri vardır. Örneğin metil kırmızısı %95 etanol çözeltisinde iyi çözünürken, metil turuncusu saf su ile daha iyi çözünür. Daha iyi sonuç almak içinse karışık indikatörler hazılanabilir. Bu şekilde daha dar bir pH aralığında kesin renk değişimi elde edilir
