Hayatın her alanında bulunan bitkiler, gözle görülmese de hareket kabiliyetine sahiptir. Belirli koşullar altında hareket edebilen bitkiler, tamamen ihtiyaç odaklı olarak yer değiştirme girişiminde bulunmaktadır. Yani güneş ışınlarını tam olarak alamama, su kaynaklarına ulaşamama gibi durumlar, bitkilerin hareketlerini oluşturan temel nedenlerdir.
Bitkiler hayvanlar kadar belirgin ve hızlı olmasa da durum veya yer değiştirme hareketleri
yapabilirler. Bu hareketlerin temel sebebi bitki yaşamını doğrudan etkileyen ışık, sıcaklık ve
nem gibi çevre etmenleridir.
BİTKİLERDE YER DEĞİŞTİRME HAREKETLERİ NASIL OLUR?
Genellikle sucul bitkisel formlarda veya bunların üreme hücrelerinde görülür. Bu tip bitkisel
formların bağımsız yer değiştirme hareketlerine taksis (göçüm) denir.
Bitkiler kökleriyle toprağa bağlı olduklarından hayvanlar serbest olarak yer değiştiremezler.
Ancak, içinde yaşadıkları ortamın imkânlarından daha fazla yararlanmak için durum
değiştirme hareketleri yapabilirler. Durum değiştirme hareketleri uyartıya karşı verilen
tepkinin oluşum nedeni ve bu tepkinin kalıcılığı bakımından iki gruba ayrılır.
Yönelim (Tropizma) Hareketleri
Yönelim hareketlerinin oluşum nedeni mitozu hızlandırarak büyümeyi teşvik eden bitkisel
hormonlardır. Bu tip hareketler büyüme sonucu oluştuğundan yönelim yönü değişse de
büyüme geri alınamaz. Işık, su (nem), temas vs. yönelime neden olan birer dış etmendir ve
yönelim yönü bu etkilerin yönüyle bağıntılıdır. Özellikler oksinler yönelimde önemli rol
oynarlar. Bitkinin meristemce zengin olan büyüme bölgelerinde sentezlenen bu tip hormonlar normal şartlarda homojen bir dağılım gösterirler. Ancak ışık, su (nem), temas vs. gibi etmenler bu homojen dağılımı bozar. Bu etmenlerin olduğu tarafta oksinin yapısı bozulur ve diğer kısma oranla miktarı azalır. Diğer tarafta nispeten daha fazla olan oksin hormonu, burada mitozu hızlandırır ve organın etmene doğru yönelmesini sağlar. Yönelim (tropizma) hareketleri, yönelime neden olan etkene göre adlandırılır. Etkene doğru yapılan yönelime pozitif (+), etkenden uzaklaşacak şekilde yapılan yönelime ise negatif (-) tropizma denir.
Irganma (Nasti) Hareketleri
Irganma hareketlerinin nedeni asimetrik turgor değişimidir. Bu hareketler uyaranın yönüne
bağlı değildir. Uyaran hangi taraftan gelirse gelsin bitkinin tepkisi aynı şekilde olur. Mitozdan
kaynaklanan bir büyüme sonucu oluşmadıklarından, bu hareketler bitkide kalıcı bir değişiklik yapmaz. Nasti hareketleri de uyarana bağlı olarak adlandırılırlar.
