Orhun abideleri hangi alfabe ile yazılmıştır sorusu geçtiğimiz günlerde araştırılmaya başladı. Türk tarihi için oldukça önemli olan bu eserler yeniden gündemde. Peki, 700’lü yıllarda oluşturulan bu eserler ne anlatıyor? Orhun abideleri hangi alfabe ile yazılmıştır? İşte Orhun abideleri hangi alfabe ile yazılmıştır sorusunun cevabı ve tüm detaylar…
Orhun abideleri hangi alfabe ile yazılmıştır?
Orhun Anıtları; Türk edebiyatı, Türk tarihi, Türk dili ve sanatı hakkında pek çok sağlam bilgiyi gözler önüne sermektedir. Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına yapılan eserler oldukça değerlidir. Tonyukuk 716, Kültigin 732, Bilge Kağan eserleri 735 yılında dikilmiştir.
Tonyukuk 716, Kültigin 732, Bilge Kağan eserleri 735 yılında dikilmiştir. Kül Tigin yazıtı Bilge Kağanın ağzından yazılmıştır. Bilge Kağan’ın kardeşi olan Kül Tigin adına yazılan bu eser günümüzde hala önemini kaybetmemiştir. Tonyukuk ise; Bilge Kağan’ın veziridir.
Anıtların olduğu alanlarda yapılan çalışmalar sonucu yalnızca bu eserler değil, heykeller, taşlar, balbal, harabeler ve su kanalları da bulunmuştur. 1889 yılında Rus tarihçi Yardintsev tarafından bulunan abideler. 1893 yılında Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen tarafından çözülmüş ve okunmuştur. 38 harflik alfabe ile.
Göktürk İmparatoru Bilge Kağan dönemine ait 6 adet yazılı ve dikili anıtlara Orhun Abideleri adı verilir. Bunlardan 3 tanesi; yani Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk çok önemli eserlerdir. Türk dili, tarihi, edebiyatı ve sanatı hakkında birçok bilgi verir. “Türkçe” kelimesi ilk kez bu abidelerde kullanılmıştır.
Orhun Abideleri Göktürk alfabesi ile yazılmıştır. Göktürkler’in dil ve edebiyatları konusunda Türkçe bilgi veren tek kaynaktır. Orkun Abideleri bir çeşit siyasi hatırat, tarih ve beyanname özelliği taşımaktadır.
“tengri teg tengride bolmış türük bilge kagan bu ödke olurtum sabımın tüketi eşidgil ulayu iniygünüm oglanım biriki uguşum bodunum biriye şadapıt begler yırıya tarkat buyruk begler.”
“Ben Tanrı gibi, Tanrıdan olmuş Türk Bilge Kağan’ım. Bu devirde tahta geçtim. Sözlerimi tamamıyla işitin. Önce, siz erkek kardeşlerim, oğullarım, birleşik boyum, bütün soyum, sağdaki Şadapıt beyleri, soldaki Tarkanlar ve onlara bağlı beyler.”
KÜLTİGİN ANITI
Yaklaşık 3-4 metre uzunluğunda olan bu anıt kireçtaşından yapılmıştır.Satırların uzunluğu 235 cm olarak ölçülmüştür.Kültigin yazıtında az önce de belirttiğim gibi Bilge Kağan ağzından bir anlatım mevcuttur ve bu anıtta Göktürk tarihi,tarihe damga vurmuş olaylar ve birlik,bütünlük içeren mesajlar verilmiştir. Zamanın yıprattığı eser tam anlamıyla bütünlüğünü koruyamamıştır. Üzerinde semboller ve bazı işaretler de mevcuttur. Emziren kadın ve dağ keçisi sembolleri bunlardan bazılarıdır.
BİLGE KAĞAN ANITI
Bilge Kağan,oğlu Tenri Kağan’a yaptırmıştı bu abideyi.Bu yazıtta ise; devletin nasıl büyüdüğü ve geliştiği bunun yanı sıra kardeşi Kül Tigin’in ölümünden sonra yaşananlar kendi ağzından anlatılmıştır. Yeğeni Yuluğ Tigin’in konuşmaları da eserde yer almıştır. Yazıtta olayları nakleden ve öğüt veren asıl kişi Bilge Kağan’dır. Türkçe metinlerin yanı sıra Çince metinlere de yer verilmiştir. Anıt Kültiginde olduğu gibi 3-4 metre uzunluğunda ve 4 cepheden oluşmaktadır. Göktürk devletinin gelişimi ve yine tarihi en çok bahsi geçen konular arasındadır.
TONYUKUK ANITI
Bilge Kağan’ın buyrukçu ihtiyar veziri olarak tarihte yerini almıştır Tonyukuk. Bilge Kağan ona çok fazla değer vermekte ve onu yanından ayırmamaktadır. Tarihe geçecek bir eserde o da yerini almış ve Tonyukuk Anıtı olarak can bulmuştur. Tonyukuk Anıtı,4 cepheli ve 2 dikilitaş şeklinde oluşturulmuştur. Araştırmalarda yazıların diğer eserlere göre daha silik halde olduğu görülmüştür.Bu eser Tonyukuk’un kendisi tarafından ve kendi isteği ile yapılmıştır.Eserde savaşlardan ve Çin esaretinden nasıl kurtuldukları anlatılmıştır.
