Kara Çarşamba ya da Zazaca’daki adıyla Qerê Çarseme olarak bilinen gelenek Kara Çarşamba nedir sorusuyla araştırılıyor. Yüzyıllardır Dersim’deki Aleviler için kutsal bir gün olarak kabul ediliyor. Bugün Dersim, Erzincan, Erzurum, Varto, Bingöl gibi bölgelerde yaşayan Aleviler arasında ‘Kara Çarşamba’ geleneği hala devam ediyor. Peki, Kara Çarşamba nedir? İşte, Kara Çarşamba nedir sorusunun detaylı yanıtı…
Kara Çarşamba nedir?
Kara Çarşambalarda bölgede yaşayanlar, kutsal kabul edilen ziyaretgahlara akın ediyor. Dersim’de Pülümür Çayı ve Munzur Çayı’nın birleştiği yere ‘Golê Çetu’ deniyor. Bu iki suyun birleştiği yer kutsal bir ziyaret yeri olarak kabul ediliyor. Kara Çarşamba’nın denk geldiği tarihlerde insanlar bu bölgeye akın ediyor.
Anadolu coğrafyasında şu an özgünlüğü ile yaşatılan Dersim’de Zazaca’daki adıyla, Qerê Çarseme, Mart ayının ikinci ve üçüncü haftasını kapsayan Çarşamba günlerinde icra edilir. Yani Nevruzdan bir önceki Çarşamba kutsal kabul edilir. Son Çarşamba yani Newroz’dan bir önceki kabul edilir, ardından Nevruzla bahar aralanır. Bu süreçte bir inançsal doku ile daha karşılaşırız ki Hewtemali. Dersim bölgesi öznelliğinde bu üç temel inanç bu bölgenin tarihsel dokusunun anlaşılmasında bizlere büyük ipucular vermektedir. Bugünde herkes lokmalar yaparak en yakın bir ziyarete gider ve lokmalarını dağıtır. Sabah erkenden kalkıp evlerinin önünü süpürüp; temiz su serperler. Kirli ne varsa ocaklarından çıkarırlar. Bu ve buna benzer işler yapılır.
Kara Çarşamba’nın özelliği nedir?
Kara Çarşamba, isminden de anlaşılacağı gibi karanlıkların günü. Karanlık bugün yaratılmıştır. Bu inanç eski Fars Mitolojisinde de varlık bulmaktadır. Karanlığın bittiği gün. Kara Çarşamba aslında bütün karanlıkların tamamen son bulduğu gündür. Bundan dolayı da aynı zamanda aydınlığın günüdür. Ezidilerde olduğu gibi Kızıl Çarşamba’nın tam tersi anlamda kötülüğün yaratıldığı ya da kendini hissettirdiği gün. Hızır’ın darda kalanlara yardım etmesinin sonucu olarak, dar günlerin bitmesi. Baharın bereketi yeşillin başlangıcı, kışın bitişinin simgesi.
21 Mart Nevruz’a girerken bütün kötülükleri geride bırakıp sağ selamet bu kara kışın atlatılmasının bir sevinci. Eski Mezopotamya inançlarında Tanrı’nın evreni yaratması ve bu yaratılış içinde bugün kötülükleri yaratması. Bir yıl boyunca tüm kötülüklerden korunmak için. Genelde bu çerçevede inançsal doku mana bulmaktadır. Tabi bunun ardı sıra Hewtemali’n gelmesi yine yedi madde ve yedi rakamı ile özdeşleşen inanç, bugünün önemini daha da fazla ortaya çıkarmıştır. Tüm bu inançsal dokuların kendini var ettiği değerler ve ifade edip sembol bulduğu yaşamsal dilinde araştırılması bizi daha da derin bir inançsal dünyaya götürüyor.
Kara Çarşamba’da insanlar ne yapıyor?
İnsanlarımız bugün iki suyun birleştiği bu yere gelerek dua ediyorlar, mum yakıyorlar, lokmalar dağıtıyorlar. Bu günler evlerde ve kutsal mekânlarda çıralar yakılır, kurbanlar kesilir, cemler tutulur ve lokmalar dağıtılır. Yılın iyi geçmesi ve kötülüklerin defedilmesi dilenir.
